Blaško Vojnić Hajduk kao prvi rukovodioc Arhiva, 1947. godine

O Blašku Vojnić Hajduku vidi:

https://hr.wikipedia.org/wiki/Bla%C5%A1ko_Vojni%C4%87_Hajduk

http://www.enciklopedija.hr/natuknica.aspx?id=65219

Blaško H. Vojnić je rođen u Subotici 3.2.1911. godine od oca Tome, zemljoradnika.  Gimnaziju je završio 1932. u Varaždinu a 1934. upisao subotički Pravni fakultet.  Nije diplomirao.

2 slika
Blaško H. Vojnić 1934. godine  (IAS, F:228.119)
upisni list
IAS, F:228.119

blasko vojnic

 

Tatjana Segedinčev, arhivska savetnica

Iz buduće publikacije: NAŠIH PRVIH  70 GODINA (1947-2017)

“Kulturno nasleđe naših predaka nastajalo je kao odraz  života kojim su živeli u prošlosti. Realan život ostao je zapisan na mnogobrojnim hartijama koje će svojim sadržajima tkati ćilim prošlosti i duha proteklog vremena. Zapisi događaja nastali na hartiji, čuvali su se na mestima i zgradama gde su ih ispisivali njihovi tvorci, u crkvama, županijama, zgradama suda, opština ili kod pojedinaca koji su stvarali svoje kolekcije. Iz pojedinačnih kancelarija koje su čuvale svoje dokumente, javiće se potreba da se dokumenti čuvaju u posebnim za to predviđenim arhivama. Arhivi su izrastali vremenom iz potrebe koja se nametnula u smislu očuvanja i zaštite onih dokumenata koji će postati kulturno dobro naroda i nacija države. Temelji današnje mreže arhivskih ustanova i arhiva u Vojvodini postavljeni su posle Drugog svetskog rata instrukcijama državnih organa. Do rata pa i za vreme njega, gradska arhiva u Subotici je bila pohranjena u prostorije ondašnje i današnje Gradske kuće građene od 1908 do. 1910. godine. Kitnjasta građevina stila mađarske varijante secesije, sastoji se od centralnog i više malih, sporednih tornjeva. U jednom od njih na severnoj strani grada nalazila se gradska arhiva koja je u ovom prostoru brižno čuvala i krila spise koji su svedočili o itekako važnim događajima koji su stvarali istoriju grada. Arhiv je u razdoblju do stvaranja prvih arhivskih područja, sakupljao arhivsku dokumentaciju vezanu za rad gradske uprave, bez obzira da li se ona odnosila na period Magistrata povlašćene Kraljevsko-komorske varoši Sent-Maria 1743−1778, Magistrata slobodnog kraljevskog grada Maria Teresiopel 1779−1849, Gradskog načelstva Maria Teresiopel 1849−1860, Gradskog veća Slobodnog kraljevskog grada 1861−1918. ili Senata grada Subotice 1918−1941. godine.[1] Pored ovih arhivskih fondova,[2] nastale su arhive više škola, kulturnih ustanova, pri crkvama matične knjige rođenih, venčanih i umrlih, delovodnici i važniji spisi pri sudovima.[3]

Uspostavljeni vid čuvanja arhivske građe, biće prekinut izbijanjem Drugog svetskog rata kada će u ratnim vremenima stradati na hiljade dokumenata. Da bi se ovo sprečilo i sačuvali značajni pisani dokumenti, novi organi vlasti već od završetka rata donose prve propise i uputstva o zaštiti spomenika kulture. Sve Komande mesta su dobile naredbu da se postaraju kako bi se „sačuvale od uništenja – sve arhive: državne, samoupravne, crkvene, kulturno-prosvetnih ustanova i udruženja, fašističkih, petokolonaških i okupatorskih organizacija i drugo“.[4] Propisi su se odnosili na zaštitu i čuvanje arhiva pojedinih ustanova ili preduzeća. U arhivskom fondu Gradski narodni odbor Subotica čiji rad počinje od 1944. godine, nailazimo na uputstva koja se odnose na: način čuvanja arhive državnih preduzeća, škartiranju arhive i izdavanju dokumenata od kulturno-istorijskog značaja,[5] o arhivama preduzeća, sređivanju arhive, o osiguranju arhive, biblioteke i muzeja.

Pojedinačni propisi i uputstva o zaštiti dokumenata će prerasti u organizovani vid zaštite obrazovanjem Arhivskog područja za grad Suboticu i Bačkotopolski srez, na osnovu odluke odeljenja za prosvetu GIO NS APV br. 16800 od 1946. godine. Ovom odlukom je formirano devet arhivskih područja u Vojvodini. Subotičko područje se odnosilo na gradsko područje Subotice i srez Subotice i Bačke Topole[6]. Istom odlukom je naznačeno da svako arhivsko središte mora imati arhivskog rukovodioca. Za arhivskog rukovodioca u Subotici je imenovan Blaško Vojnić Hajduk, rukovodilac Gradske biblioteke. Njegovo imenovanje kao arhivskog rukovodioca i određivanje delokruga njegovog rada je izvršeno dopisom GIO NS APV – Povereništvo za Prosvetu broj 11059 od 16. VII 1947. godine.[7] U predmetu imenovanja arhivskog rukovodioca i određivanje njegovog delokruga se navodi:

„Da bi arhivski rukovodilac mogao uspešno obaviti sve te poslove dužan je vlasnik svake arhive (državne, javno-pravne, privatne) dozvoliti i omogućiti rukovodiocu pristup u arhivu i obavljanje stručnog pregleda i rada u njoj, a i usvojiti svaki stručni predlog i uputstvo rukovodioca za obezbeđenje i uređenje arhive.“[8]

Njegovo imenovanje predstavljaće i početak rada arhivske službe na ovim prostorima. Našavši se na ovoj funkciji suočio se sa prvim poslovima oko organizacije rada u Ustanovi. Uskoro su raspisom utvrđeni najpreči poslovi koje je trebalo obaviti kao: dobijanje prostorije za središte, obezbeđivanje finansija, pronalaženje lica za rad i pregled arhiva na svom području.[9] ” 

[1] Vodič kroz arhivske fondove Istorijskog arhiva Subotica XVIII/1,2, priredili Tatjana Segedinčev i Zoran Veljanović, Subotica 2012 i 2015.

[2] Po formiranju Istorijskog arhiva ove grupe dokumenata će postati arhivski fondovi koji danas čine deo ukupnih fondova koji se nalaze u Arhivu.

[3] Sredoje Lalić, Arhivska služba u SAP Vojvodini 1944−1975, Sremski Karlovci 1984, str. 12.

[4] Sredoje Lalić, nav. delo, str. 6.

[5] IASu, F. 68, Indeks iz 1946, II 2315/46.

[6] IASu, Arhiva Istorijskog arhiva Subotica, kutija 67, predmet 6/1947.

[7] Isto.

[8] IASu, F. 68, Prosvetni odeljak, kutija 1556, omot br. 3.

[9] IASu, Arhiva Istorijskog arhiva Subotica, kutija 67, 9/1947.

Oglasi